Pobl Aberteifi 39: William Gambold (1672–1728)


Dywed ei fab, yr esgob Gambold (mewn llythyr a argraffwyd yn y rhagymadrodd i argraffiad cyntaf English-Welsh Dictionary, John Walters), iddo gael ei eni yn Aberteifi 10 Awst 1672, o deulu parchus a roes addysg dda iddo ar gyfer urddau eglwysig.

Yn ôl Foster (Alumni Oxon.), yr oedd yn 18, ac yn ‘fachgen tlawd,’ mab i William Gambold o dref Aberteifi, pan ymaelododd yn S. Mary Hall, Rhydychen, 23 Mai 1693. Symudodd i Goleg Exeter yn 1694, ond nid oes gofnod iddo raddio.

Yn 1707 yr oedd yn cadw ysgol yn Llanychaer ac ar 1 Rhagfyr 1709 daeth yn rheithor Casmael gyda Llanychaer, sir Benfro.

Yn Rhydychen yr oedd yn gyfaill i Edward Lhuyd a dywed Lhuyd iddo gyfrannu gwybodaeth at ychwanegiadau Lhuyd i  argraffiad Gibson o Britannia Camden.

Mae cyfres o lythyron a ysgrifennodd at Edward Lluyd yn Rhydychen rhwng 1693 a 1697 yn ymddangos fan hyn:

https://tinyurl.com/y7dde7wy

Maent yn cyfeirio at nifer o ddarganfyddiadau archaeolegol yn Llandudoch a Nanhyfer. Yn anffodus nid yw’n nodi yn union ymhle yn Aberteifi roedd e’n byw.

Mor gynnar â 1707 cynlluniai Gambold eiriadur Cymraeg, a daeth hwnnw’n brif waith ei fywyd pan analluogwyd ef yn ddiweddarach (gan ddamwain) i gyflawni ei ddyletswyddau plwyfol. Gorffennwyd y geiriadur yn 1722, ond methodd Gambold hel digon o arian i’w gyhoeddi tan 1727 fel A Grammar of the Welsh Language. Bu farw 13 Medi 1728. Ailargraffwyd y llyfr yn 1817 (Caerfyrddin) a chyhoeddwyd trydydd argraffiad yn 1833 (Bala).

Mae ei ewyllys yn ymddangos fan hyn:

https://www.genuki.org.uk/big/wal/CMN/CmnWills#Gambold1728

“To [my] eldest son, John Gambold, that whole little Burage of mine, together with each and every stable, Outhouses, Offices, Back-sides and Gardens, unto the same belonging, situate, lying and being in the Town of Cardigan…”

Gadawodd wraig, Elizabeth, pedwar mab ac un ferch.

Gadael Ymateb

Rhowch eich manylion isod neu cliciwch ar eicon i fewngofnodi:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Newid )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Newid )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Newid )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Newid )

Connecting to %s