Pobl Aberteifi 22: Goronwy Moelwyn-Hughes AS (1897–1955)

Ganed Goronwy Moelwyn-Hughes yn Stryd y Priordy* ar 6 Hydref 1897 mab hynaf y Parchg J. G. Moelwyn-Hughes (1866–1944) gweinidog Capel Tabernacle. Mynychodd yr ysgolion lleol cyn ymadael am Brifysgol Aberystwyth. Yn ystod y Rhyfel Mawr roedd yn aelod o Gatrawd Gorllewin Efrog. Cafodd ei anafu a’i symud i Gorfflu’r Hedfan Brenhinol a gwasanaethodd fel peilot (1917–19). Dychwelodd i Aberystwyth, graddio fel BA, a Choleg Downing College, Caergrawnt ble graddiodd gyda dosbarth cyntaf yn nhripos y gyfraith. Galwyd ef i’r bar yn 1922.

Ymladdodd heb lwyddiant mewn dau etholiad cyffredinol ar ran y Rhyddfrydwyr yn y Rhondda yn Nhachwedd 1934 a sir Aberteifi yn 1935. Etholwyd ef wedyn yn ddi wrthwynebiad mewn is-etholiad Caerfyrddin ym Mawrth 1941, sedd a gadwodd tan 1945. Yn 1950 etholwyd ef fel aelod seneddol Gogledd Islington fel AS Llafur ond ymddeolodd ar sail afiechyd yn 1951.

Apwyntiwyd ef fel comisiynyddd adeg trychineb Parc Burnden, Bolton pan laddwyd 33 o’r dorf mewn gêm bêl droed oherwydd y niferoedd. Argymhellodd y dylai caeau pêl-droed ddod o dan trwydded diogelwch .

*[Llwyn Onn yn ôl yr Oxford Dictionary of National Biography, er yn ôl Cyfrifiad 1901 Finch’s Sq. Roedd y teulu yn byw yn Glasynys, Priory St. yn 1911 (Cyfrifiad)]

Roedd Ronw yn dod nôl yn achlysurol i Aberteifi er mwyn gweld ei rieni. Dyma ffilm fer (mud) ganddo sy’n dyddio o 1933.

https://player.bfi.org.uk/free/film/watch-haf-1933-cardigan-1936-online

25 Rhagfyr (1176, 1888, 1889, 1909, 2013) Nadolig Llawen i bawb a aned o fewn sain clychau’r Santes Fair

  • 25 1176 (Sad.) Eisteddfod yr Arglwydd Rhys:

Ac yna y kynhalyawd yr Arglwyd Rys wled arbennic yn Aberteiui, ac y gossodes deyryw amrysson; vn rwg y beird a’r pryd[yd]yon ac arall rwg y telynoryon a’r crythyron a phibydyon ac amryuaelon genedloed kerd arwest. A dwy gadeir a ossodes y vudugolyon yr amryssoneu. A rei hynny a gyuoethoges ef o diruawryon rodyon. Ac yna y cauas gwas jeuanc o’e lys ef y hun y uudugolyaeth o gerd arwest. A gwyr Gwyned a gauas y uudugolyaeth o gerd tauawt. A phawb o’r kerdoryon ereill a gawssant y gann yr Arglwyd Rys kymeint ac [a] archyssant, hyt na wrthladwyt nep. A’r wled honno a gyhoedet ulwydyn kynn y gwneuthur ar hyt Kymey a Lloegyr a Phrydein ac Iwerdon a llawer o wledoed ereill.

1176 Brut y Tywysogyon

  • 25 (Mer.) 1888

CAPEL MAIR:

Cafwyd cyngerdd llwyddiannus nos Nadolig o dan lywyddiaeth y Parchg W. Jones (Maer). Roedd yr adeilad yn llawn a trefn da ar y noson gan y Parchg  T. J. Morris.

Cyfranodd nifer o bobl leol at raglen y noson, gyda help Eos Myrnach, a pharti o ddynion o Lanfyrnach, ac o herwydd hyn cafwyd y noson mwyaf llwyddiannus ers tro byd. Mae gan Eos Myrnach lais arbennig. Rhaid sôn am “Alone on the raft” . Roedd Parti Llanfyrnach hefyd wedi’u hyfforddi yn dda a chanwyd ganddynt “Comrades Song of Hope,” a “Martyrs of the Arena” – pedwarawd arbennig yn yr olaf a chafwyd encore.

Ymhlith y bobl leol rhaid restri’r canlynol:

  • Parti Capel Mair (arweinydd Mr. Reynolds);
  • Mr. W. Thomas a’i barti,
  • Mr. D. Charles a’i gyfeillion
  •  Mr. D. Davies a’i gyfeillion
  • Misses Lowther a Letitia Evans, a
  • Mrs. Jones, a Messrs. W. Thomas, D. Thomas (Tyrhos), a T. Lewis.
  • Miss Daniel a Miss Edith Daniel

Dyma’r Rhaglen:

  •  Deuawd Pianoforte , The Little Sailor, Misses Daniel a Lowther;
  • glee, Croeso’r Boreu, Parti Capel Mair
  • solo, Gitana, Miss Lowther;
  • glee, “Beautiful Rain,” (encore)
  • Mr. W. Thomas a’i barti ;
  • solo, “Llwybr yr Wyddfa,” (encore a chanodd “Bwthyn bach melyn fy Nhad”)
  • Pedwarawd Eos Myrnach “Geiriau Mam,”
  • Mr. D. Charles a’i gyfeillion
  • Mr. D. Davies solo, Baban diwrnod oed,” (encore)
  • Mr. D. Thomas, Tyrhos; cân Darby and Joan
  • Corws Miss Letitia Evans , “Comrades Song of Hope,” (encore)
  • Parti Llanfyrnach solo, Jerusalem,”
  • Deuawd Mr. T. Lewis; “As it fell upon a day,”
  • Misses Lowther ac Evans. Part 2-Glee, Yr Haf,”
  • Parti Deuawd Capel Mair, O Gartref yr Eryr,” (encore a chanodd y ddeuawd o “Blodwen “)
  • Eos Myrnach a Mrs Jones solo, Hen Ffon fy Nain,” (encore)
  • Mr. D. Thomas, Tyrhos; solo, Alone on the Raft,” (encore)
  • Eos Myrnach; corws, “Y Gof,”
  • Parti Llanfyrnach; solo, Pleser-fad Niagara,”
  • Mr. W. Thomas;
  • trio, Tri Chymro,” (encore)
  • Mr. D. Davies a’i gyfeillion corws, “The Martyrs of the Arena,” (encore)
  • Parti Llafyrnach Party
  • finale, Hen Wlad fy Nhadau,” gan Eos Myrnach a chorwas gan y gynulleidfa.

Wedyn (Dydd San Steffan erbyn hyn siwr o fod!) y diolchiadau gan y Cadeirydd.

  • 25 (Mer.) 1889

Cyngerdd ym Methania

Cyngerdd fawreddog a chynulleidfa dda. Darllenwyd llythyr gan Mr. Morgan-Richardson, Noyadd-Wilym, y llywydd i fod ond iddo ymddiheuro nad oedd yn gallu bod yn bresennol ac yn amgau £2 at yr achos. Etholwyd Mr. W. Lewis, Banc Brecon i’r gadeiryddiaeth. Yr arweinydd oedd  Parchg T. J. Morris

Dyma’r rhaglen:

  • Pianoforte solo, Miss Gwynne, R.A.M. solo, “Baner ein Gwlad,”Gwyn Alaw” (encore  – “My Pretty Jane”);
  • solo, “Remember me,” Miss S. A. Esau;
  • solo, Death of Nelson,” Mr. Wm. Thomas (encore – cân Gymreig);
  • solo, The Blind Girl to her harp,” Miss S. A. Jenkins (encore – “Trip, Trip”);
  • solo, “I had a dream,” Mrs. S. A. Owen;
  • solo, The White Squall,” Mr. W. Jones
  • solo, “O dywed im’, awel y Nefoedd,” Llinos Gwent;
  • cystadleuaeth solo, “Mair Magdalen,” 10 yn cystadlu, 3 yn canu ar y llwyfan, y gorau oedd Miss Lizzie Jenkins, Greenfield-square
  • deuawd, Martial Spirit,” Gwyn Alaw a Mr. William Thomas;
  • Côr plant, Y Galwadau,” 3 chôr, namely, Bethania (arweinydd Mr. William Jenkins), Tabernacle (arweinydd Mr. John James), a Mount Zion (arweinydd Mr. D. Ivor Evans). Y wobr rhwng Bethania a Mount Zion
  • Pedwarawd, Mount Zion Party duet, “Howel, Howet, Llinos Gwent and Gwyn Alaw (encored, and repeated);
  • solo, Pleserfad Niagara,” Mr. William Thomas;
  • solo, Good Shepherd,” Gwyn Alaw
  • cystadleuaeth solo, Y Morwr Lion,” 5 yn cystadlu, y wobr i Mr. William Jones
  • cystadleuaeth côrawl Cwynfan Prydain,” 2 gôr , namely, Tabernacle (Mr. E. Ceredig Evans), and Bethania (Mr. William Jenkins), y wobr i Gôr Bethania
  • cân, Aunty,” Llinos Gwent (encore – The Donkey Cart”)
  • finale, Hen Wlad fy Nhadau.”

Mae’n deg dweud bod pawb yn edmygu llais soprano Miss S. A. Jenkins (Llinos Gwent) a dylai gael dyfodol disglair os yw’n troi’n broffesiynol. Daeth y cyfan i ben â diolchiadau i’r Cadeirydd, Mr. Morgan-Richardson, y gyfeilyddes , Miss Gwynne , a’r cantorion.

  • 25 (Maw.) 1888 Y WYRCWS. Cafodd y trigolion, trwy haelioni arferol  Mr. Brigstocke, cadeirydd Bwrdd y Gwarcheidwyr, cinio ardderchog o gig eidion, plwm pwdin a chwrw, â dwy owns o dybaco i’r rheini oedd yn smygu ac orenjis i’r rhai nad oedd, ac i’r menywod a’r plant. Mr. Thomas Llewelyn a Mr. Lewis Davies oedd yn gyfrifol am ddosbarthu. Diolchwyd yn daer i bawb. Ar ôl cinio daeth Mr. John James, Llandudoch, a’i gôr heibio a chanwyd nifer o ganeuon er mawr ddifyrrwch y trigolion.
  • 25 1909 Bethania

Nos Nadolig ym Methania, Aberteifi, 1909

Nos Nadolig ym Methania, Aberteifi, 1909

  •  25 (Mer.) 2013 Ar y teledu heno: Downton Abbey v. Mrs Brown’s Boys Christmas Special (Ai nôl neu ‘mla’n inni’n mynd?)

NADOLIG LLAWEN I BAWB SYDD WEDI DILYN Y NODIADAU PITW RHAIN AR HYD Y FLWYDDYN.

Rhaid meddwl am rywbeth gwahanol erbyn y flwyddyn nesaf. Mwy o gig ar yr esgyrn rhain efallai i ddechrau.

2 Ebrill (1832) Marw y Parchg John Herring, Bethania yn ei gartref yn Llwynpiod

  • 2 1949 (Sad.) 11.30 a.m. Cyfarfod awyr agored o Blaid Lafur Sir Aberteifi, yn Stryd Morgan. Siaradwyr yn cynnwys A. G. Waite, ymgeisydd Croesoswallt; Dr A. W. Spencer, llywydd Plaid Lafur Sir Gaerfyrddin; a Iwan Morgan, ymgeisydd Plaid Lafur Sir Aberteifi.
  • 2 1949 (Sad.) Angladd William Phillips, Pendre, 93 oed. Ymddeolodd yn 87 oed  fel Prif Garddwr gyda Mr Berrington Davies, Castle Green a Phlas Llangoedmor. Aelod yn y Tabernacl. Claddwyd yn Llantwd.
  • 2 1832 (Llun) Marw Y Parchg. John Herring, Bethania, yn 43 oed yn ei gartref yn Llwynpiod. Claddwyd yn Nghilfowyr Dydd Gwener 6 Ebrill. Gadawodd wraig (a fu farw ychydig yn ddiweddarach ar 22 Ebrill) a 7 o blant.

29 Mawrth (1987) Ail agor Y Tabernacl; (1877) Lansio Y Llong Lestri

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

Rhaglen Cyfarfodydd yr Ail Agor, 1987

  • 29 1987 (Sul) Ail agor Tabernacl – ailadeiladwyd 1776, 1807, 1832; adnewyddwyd 1864, 1902, 1986.
  • 29 1885 (Iau) Marw Jane Thomas, perchennog y Tivy-side. Claddwyd Dydd Iau 2 Ebrill.
  • 29 1877 (Iau) Lansio y Margaret & Ann ( Y Llong Lestri). Dyma’r llong olaf a adeiladwyd yn Aberteifi. Y perchenogion oedd Capten Evan Parry, Tresaith ac Owen Jones, masnachydd, Llangrannog.  Adeiladwyd gan John Williams a’i fab. Suddwyd yn 1919.